Yaz geldi, birçok evde tuvalet eğitimi hazırlıkları yapılıyor. Belki ilk kez deneyeceksiniz, belki de ilk çocuğunuzdan tecrübeli olduğunuzu düşünüyorsunuz. Fakat iki çocuklu bir anne olarak şunu çok net bir şekilde ifade edebilirim: Hiçbir çocuk ötekine benzemez! Bizde mesela Defne iki yaşında bezi bıraktı, hem de sadece bir günde.  Emir ise üç yaşını geçmişti  ve ona kalsa devam ederdi. Ama o da hazırdı, bunun işaretlerini vermişti. Biz de annemle, biraz zorla da olsa, beyefendiyi bezden çıkardık.

Tam zamanı gelmişken, Suzi bizim için tuvalet alışkanlığıyla ilgili bir yazı hazırladı. Yazıyı ilk okuduğumda, sık sık “hiç bu açıdan bakmamıştım” diye düşündüm. Umarım bu yolculukta sizlere de yardımcı olur.

Not: Suzi’nin diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Gelişim Hikayesinin Değişmezi: Tuvalet Alışkanlığı

Her çocuğun gelişimi bir hikaye gibidir. Nasıl ki yazar bile zaman zaman hikayenin nereye gideceğini bilemez, her çocuğun gelişimi de kendine özeldir, hikayedeki gibi sürprizlerle doludur.  Ama her hikayenin ön görülebilecek bir zaman planlaması da vardır. İşte bu öngörülebilen an’lar dan bir tanesidir Tuvalet Alışkanlığı. Daha bebek yeni doğduğunda her anne babanın kafasında olan yapı taşlarından biridir. Bebek büyür, oturmaya başlar, yavaş yavaş katı gıda başlar, derken emekleme ve daha sonra yürüme ve konuşma…

 Bu süreçte anne ve babaların kafasında acaba tuvalet alışkanlığı nasıl olacak, uzun mu sürecek, neler yapmak lazım? diye bir takım sorular dönüp durmaya başlar. Öyle ya da böyle bir şekilde baş edilir tuvalet alışkanlığıyla. Kimi aile daha rahat bir geçisi sağlarken kimi aile çok uğraşır, çok yıpranır. Tuvalet alışkanlığı çocuk gelişimi hikayesinin değişmezidir, çocuğun psikolojisinde ise çok önemli bir yeri vardır; tuvalet alışkanlığı çocuğun halletmesi gereken bir beceri olmasının dışında,vücuduyla ilgili kendi kontrolünde olan nadir süreçlerden biridir.  Özellikle toplumumuzda çocuğun kendi vücuduyla ilgili karar vermesine pek yer yoktur.  Çocuğun ne kadar yiyeceğine, üşüyüp üşümediğine hep anne-babalar karar verir. Ama tuvalet alışkanlığında ipler çocuğun elindedir. Bu nedenle bu sürece kadar kendi vücuduyla ilgili karar veren çocuklar aslında bu süreci de daha sancısız atlatırlar. 

Tuvalet alışkanlığının sağlıklı bir süreç içerisinde ilerlemesi için öncelikle çocuğun ve anne-babanın bu sürece hazırlıklı olması gerekir.  Tuvalet eğitiminin gerçekleşmesi için çocuğun bilişsel, fiziksel, duygusal ve sosyal becerilerin yeterli olgunluğa erişmesi gerekir.

Fiziksel Gelişim

Tuvalet eğitimi için kas kontrolünün gelişmesi birincil koşuldur, bazı çocuklar bunu 15. ayda başarırken bazıları 2-3 yaş dönemi içinde bu beceriyi geliştirir. Çocuk yeterli fiziksel olgunluğa erişmeden eğitime başlamak hem ebeveyn hem çocuk için hayal kırıklığı yaşanmasına neden olabilir. Fiziksel olarak gelişimini tamamlamış çocukları anlamak için çocuğunuzun merdiven inip çıkmasını gözlemleyebilirsiniz. Merdivenleri yardımsız şekilde inip çıkabilmesi kaba motor becerilerinin bir göstergesidir.

Çocuğun bezinin iki saat kuru kalabilmesi de önemli bir göstergedir.  Bu sayede çocuğun mesane kaslarının güçlendiğini anlayabiliriz.   

Zihinsel Gelişim

Fiziksel gelişimin yanında zihinsel becerilerin de gelişimi tuvalet alışkanlığının oturtulması için büyük önemi vardır.  Bu süreçte, çocuğun beyin ile beden arasındaki bağlantıyı kurabilmesi ve bunu ifade edebilmesi gereklidir. Yani çocuğun hem çişinin geldiğini fark etmesi hem de bunu dile getirebilmesi önemlidir.  

Duygusal Beceriler

Tuvalet eğitimini süreci aynı zamanda çocuğun anne ve babası ile ayrıştığı 2-3 yaş dönemine denk gelir.  Tuvalet eğitimi sayesinde çocuk kendi vücudu ile ihtiyacını karşılayabilir duruma gelir.  Bu da çocuk için büyük bir adımdır.  Bu dönemde güç savaşlarına girmemek, kaçırmalar sırasında ihtiyacı olan duygusal desteği sağlayabilmek önemlidir.  Baskı kurmadan, ceza vermeden bu süreçte ilerlemek çocuğun duygusal gelişimi için oldukça önemlidir. 

Tuvalet eğitimine başlamadan önce anne-babanın çocuğun buna hazır olup olmadığını iyice gözlemlemesi gerekir. Tuvalet eğitimine başkalarının baskıları (hala bezine mi yapıyor, ne ayıp…) ya da kendi kaygıları (kardeşi onun yaşındayken öğrenmişti…) ile değil çocuğun özelliklerine göre karar vermek süreci kolaylaştıracaktır.

Çocuğunuz gelişim basamaklarında yukarı çıkarken, siz de onu bu sürece hazırlayabilirsiniz.

Hazırlık için yapılabilecekler;

-Model olmak

Çocuğunuz zaman zaman sizi varsa abi ya da ablasını ya da bir arkadaşını tuvaleti kullanırken görmesi bu süreci hızlandırabilir.  Bu şekilde eğer varsa tuvalet ile ilgili kaygıları azalabilir.  Çünkü çocuklar bazen klozete düşmekten, sifondan korkabilirler. Bu korku ve endişelerini anlamak, onları rahatlatmak, güvence vermek tuvalet eğitiminin önemli bir parçasıdır.

-Oyunlarda bu sürece yer vermek.

Çocuklar hayatı oyun aracılığıyla öğrenir.  Kendi oyuncaklarını tuvalete götürmek, oyun sırasında onların tuvaletini yaptırmak da tuvaleti kullanmak ile ilgili kaygıların azalmasına yardımcı olur. Bir yandan da bu süreci olabildiğince normalleştirmiş olur. 

-Tuvalet antremanları

Antrenman önemlidir. Hiçbir beceri antremansız kazanılmaz.  Tuvalet alışkanlığını aşamalar halinde oturtmak hem çocuğu hem de anne babayı rahatlatacaktır.  Antrenmanın ilk adımı onu yavaş yavaş lazımlığa alıştırmak daha sonra bezden kurtulmasını sağlamak olacaktır. Bazı çocuklar klozete oturmaya çok hevesli olabilirler bu durumda lazımlığa oturması için ısrar etmek yerine klozete onun oturabileceği bir düzenek hazırlamak daha anlamlı olacaktır. Antrenmanlar için gün içinde belli saatler ayarlamak işe yarayabilir. Eğer çocuğunuz belirli saatlerde tuvaletini yapıyorsa bu saatlere antremanları denk getirmek süreci kolaylaştıracaktır.  Tuvalet antremanları çok uzun olmamalıdır, çok uzun olduğu zamanlar çocuk için sıkıcı bir işe dönüşebilir. 

-Rahat kıyafetler

Tuvalet alışkanlığını oturturken kıyafetleri uygun seçmek önemlidir.   Tuvalet alışkanlığını ilk kazandığı dönemler ve sonrasında mümkün olduğunca rahat giyip çıkarabileceği kıyafetleri tercih edin. Pantolonun düğmesi ve fermuarı ile uğraşmak tuvalete gitmenin önünde engel oluşturmasın.

-Duygusal destek

Sakin ve sabırlı bir tutum içinde olmak tuvalet eğitimi için en önemli adımdır. Anne-baba gergin olduğunda çocuk da bu gerginliği hissedecektir. Bilindiği üzere, yüksek kaygı öğrenmeyi olumsuz etkiler. Çocuğun bireysel özelliklerini ve farklılıklarını göz önüne almak önemlidir. Kuzeni ya da kardeşi 2 yaşında öğrenmiş olabilir ama her çocuğun gelişim ve öğrenme süreci farklıdır, hazır olana kadar beklemek deneyip vazgeçmekten daha iyi olabilir.

Sevgili Anne ve Babalar,

Bu süreç gelişimin bir parçası. Evet haklısınız önemli ve titizlikle gidilmesi gereken bir süreç.  Bu süreçte, bir çok duygu aynı anda yaşanıyor; heyecan, mutluluk, üzüntü, kızgınlık, hayalkırıklığı gibi duygular inişli çıkışlı devam ediyor. Bu süreçte yapabileceğiniz en güzel şey; sakin olup çocuğunuza ihtiyacı olan desteği sunabilmek. Bunu yapabildiğinizde hem tuvalet alışkanlığını oturtmuş hem de çocuğunuzun kendi bedeni üzerindeki hakimiyetini ona vererek duygusal olarak da çocuğunuzu güçlendireceksiniz.

Bu sürecin yüzünüzde bir tebesssümle hatırlayacağınız bir hikaye bölümü olmasını diliyorum. 

Suzi Mizrahi

 

 

HENÜZ YORUM YOK